زین العابدین شیروانی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 13 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)

(1254/ 1253 -1194 ق)، صوفى و شاعر، متخلص به تمكین. معروف به مست علیشاه. وى در شهر شماخى متولد شد. در پنج سالگى به همراه پدرش به عتبات عالیات رفت و تا سن هفده سالگى در آن سامان مشغول به تحصیل بود. سپس سفر و سیاحتى طولانى در پیش گرفت و بیشتر بلاد و شهرها را دید. او زمان این سیر و سفرها را سى و هفت سال نوشته و تفصیل آن و دیدار بزرگان و مشایخ و شرح عجایب و غرایب را نزدیك به صد هزار بیت به نظم آورده است. وقتى در قمشه قصد قتلش كردند، او فرار كرد و نسخه‏ى اشعارش به غارت رفت. در نهایت خدمت جعفر كبودر آهنگى مجذوب علیشاه رسیده و طریقه‏ى ایشان را اختیار كرد و بعد از فوت او خلیفه و جانشین وى و قطب آن سلسله شد. علماى شیراز با او به مخالفت برخاستند و او ناگزیر از شیراز به آذربایجان رفت و پس از چندى دیگر بار به شیراز بازگشت. از جمله كسانى كه به او معتقد بوده‏اند، محمدشاه قاجار بوده است. وى معاصر صاحب «ریاض العارفین» بود. در اواخر حال، از تهران به شیراز و بعد از آن به مكه رفت او در وادى خلیص درگذشت و در جده در جوار قبر معروف به حضرت حوا دفن گردید. از آثار وى: «بستان السیاحه»؛ «حدیقه یا حدائق السیاحه»؛ «ریاض السیاحه».[1] زین‏العابدین شیروانى بن ملا اسكندر ادیبى فاضل مؤلفى جامع از شعراء و عرفاء و فضلا زمان خود و اهل شیروان قفقاز بوده است. وى در نیمه ماه شعبان 1193 ق در شیروان متولد شده و در سن پنج یا شش سالگى با پدر و خاندانش مهاجرت به كربلا نموده و پس از دوران كودكى علوم معموله ادبى و عربى و متون فقه و اصول را از علماء كربلا خوانده و به فكر سیاحت در روى زمین افتاده و اكثر بلاد شرق و غرب را دیده و مشاهدات و مطالعات خود را در چند كتاب به رشته تحریر و تألیف آورده كه نام آنها را مى‏نگارم 1- بستان‏السیاحه 2- حدیقةالسیاحة 3- ریاض‏السیاحة. در سال 1252 وفات نموده است.